Yükleniyor...
İçeriğe atla
 

Sektörler

Tarım ve Hayvancılık

1986 yılında yaşanan Çernobil nükleer faciası Beyaz Rusya’nın tarım sektörünü olumsuz yönde etkilemiştir. Bu kaza sonrası radyasyonun rüzgarla kuzeye taşınmış olması sebebiyle başta ülkenin güneyindeki Gomel bölgesi ve Mogilev ve Brest bölgeleri ile Minsk bölgesinin güneyi olmak üzere tarımsal alanlar önemli ölçüde radyasyona maruz kalmıştır. Ülke topraklarının % 23’ü radyasyon seviyesinin insan sağlığı için kabul edilebilir oranları aşması sebebiyle tarımsal üretime kapalıdır. Bazı radyoaktif izotopların yarılanma ömürlerinin çok uzun olması sebebiyle ülkede radyasyonun etkileri binlerce yıl sürecektir. Bu nedenle tarım ve hayvancılık ürünlerine yönelik radyasyon testleri ve devletin bu konuda aldığı önlemler sektör açısından önem taşımaktadır.

Ekonomide tarımın payı giderek azalmaktadır. Tarım sektöründe istihdam edilen işgücü de giderek azalmaktadır.

Ülkede üretilen başlıca tarım ürünleri patates (dünyada 8. sırada), hububat ve hayvansal ürünlerdir.  Beyaz Rusya Tarım Bakanlığı’na göre ülke keten üretiminde dünyada 3. sırada yer almaktadır.

Ülkede üretim SSCB döneminde devlet çiftliklerinde gerçekleştirilmekte iken, günümüzde bu çiftliklerin çoğunluğu yabancı yatırımcılara satılarak özelleştirilmiştir. Geri kalan çiftliklerde yabancı sermayeli yatırım arayışında olan çiftliklerdir. Söz konusu çiftlikler arasında yılda 50 milyon Dolar cirosu olan işletmeler de bulunmaktadır.

Fiyat Kontrolleri

Beyaz Rusya, çoğunluğunu işlenmiş tarım ürünlerinin oluşturduğu “sosyal açıdan önem arz eden ürünler listesi” kapsamı ürünlere fiyat kontrolü uygulamaktadır. Söz konusu listede ekmek, süt, et ve et ürünleri, yumurta, yağ, tahıllar, konserve meyve-sebze, un, makarna, çocuklar için meyve suları, peynir, balık, tuz, kahve, çay, bazı bebek mamaları vb. olmak üzere 27 ürün yer almaktadır.

Ormancılık

Ormanlar ülkenin en önemli doğal zenginliklerinden birisidir. Orman varlığı 9,4 milyon hektarın üzerindedir. Kerestelik ağaç toplam miktarı ise 1,6 milyar m3’tür. Ormanlık arazinin ülkenin toplam alanı içindeki payı %38,5’tir. Ormanların %60’ı iğneli yapraklıdır. Geniş yapraklı ağaçlar arasında akağaç ağırlıkta olup toplam ağaç varlığının %4’ünü meşe, gürgen, dişbudak, akağaç, karaağaç ve diğer sert yapraklı ağaç türleri teşkil etmektedir. Beyaz Rusya’daki ormanların tümü devletin mülkiyetindedir. Ağaç ürünleri ihracatının ülke ekonomisinde büyük önemi vardır. Beyaz Rusya ürünlerinin sürekli alıcıları arasında Polonya, Litvanya, Letonya, Estonya, Almanya, İsveç, Finlandiya, İngiltere, Hollanda, Belçika, Avusturya, İspanya, İtalya ve Fransa olmak üzere birçok Avrupa ülkesi bulunmaktadır.

Sanayi

Beyaz Rusya sanayi sektörü üretiminde devlet önemli pay sahibidir. Sovyet dönemi sanayi imkanları bağımsızlık sonrasında korunmuştur.

 

Ülke sanayisi büyük ölçüde ihracata dayalı üretim yapmaktadır. Ana ihraç pazarı petrol ürünlerinde Hollanda, Letonya, Ukrayna’dır. Gübre ve demir-çelik ihracatında pazarlar çeşitlenmiş durumdadır. Ancak diğer sanayi kollarında en büyük pazar %80’e varan ölçüde Rusya’dır.

 

Ülkedeki Başlıca Sanayi Tesisleri:

 

Naftan ve Mozır rafinerileri petrol ürünleri üretmektedir.

 

Minsk Otomobil Fabrikası (MAZ) otomotiv ana sanayinde en büyük firma konumundadır. MAZ, kamyon ve otobüs üretmektedir. Beyaz Rusya Otomobil Fabrikası (BelAZ) kamyonları madencilikte ve hidro-teknik yapıların kurulmasında kullanılmaktadır. Beyaz Rusya Çelik Fabrikası (BMZ) çelik sanayinde ülkedeki başlıca tesistir.

 

Tarım makineleri de ülkenin önemli sektörlerindendir. Sektördeki önemli üreticiler, Minsk Motor Fabrikası, Gomselmash (tarım makineleri üreticisi), Bobruyskselmash (tarım makineleri üreticisi), Minsk Traktör Fabrikası (MTZ).

 

Elektronik sektörünün önemli üreticileri, Horizont ve Atlant’tır.

 

Kimya-petrokimya sanayi ülkenin sanayi yapısında en önemli sektörlerden biridir. Kimya sektöründeki en büyük işletmeler Beyaz Rusyakali, Grodno Azot, Gomel Kimya Fabrikası, Grodnokhimvolokno, Mogilevkhimvolokno, Polymir. Belshina, tekerlek lastiği üretmektedir.

 

Ülkede ilaç sanayi ve çeşitli preparatlar üretimi de bulunmaktadır. Sektördeki önemli firmalar arasında Borisov Tıbbi Preparatlar Fabrikası, Grodno Tıbbi Preparatlar Fabrikası ve Belmedpreparaty sayılabilir.

 

Ormancılık, ahşap işleme ve kağıt sektöründe en büyük üreticiler Pinskdrev, Molodechnomebel, Beyaz Rusyaian Oboi, Fandok, Ivatsevichidrev’dir.

 

Madencilik

Madencilik ve doğal kaynaklar bakımından potasyum tuzları rezervleri olarak en zengin ülkelerden biri olan Beyaz Rusya’nın diğer bazı mineral ürünleri üretimi bakımından da bölgede önemli bir yeri vardır. 

Ülkede 400 maden sahasından 30 çeşit mineral ürün çıkarılmaktadır. Granit, dolomit (beyaz mermer), marn ve tebeşir, kil, kum ve çakıl, doğal boyaların üretiminde kullanılan hammaddeler ve inşaat malzemeleri üretiminde kullanılan ham maddelerin rezervleri ve üretimi de madencilik sektörü için önem taşımaktadır.
 

Müteahhitlik Hizmetleri

2013 yılı itibarı ile GSYİH içinde inşaat sektörünün payı %10’dur.  2012 yılında ülkede inşaat sektörü toplam üretim değeri 68,7 trilyon Br olmuştur. Ülkedeki inşaat faaliyetlerinin yarısı başkent Minsk’te gerçekleştirilmektedir.

Ülkede yıllık 4-5 milyon m2 konut inşa edilmektedir. 2012 yılında inşa edilen konutların yarısı kamuya aittir. Üretilen 9.473 konutun 634 adedi 4 veya daha fazla katlıdır. Binaların 7.778 adedi merkezi ısıtma sistemine bağlıdır. Aynı yılda inşa edilen konutların %28’i tek odalı, %38’i 1+1, %25’i 2+1, %9’u 3+1 ve üzeri odalıdır. Ortalama konut büyüklüğü 78,4 m2’dir.

Ülkede ihaleye çıkacak projeler, www.icetrade.by adresinin Rusça sayfalarında duyurulmaktadır. Müteahhitlik ile ilgili mevzuat, Beyaz Rusya Mimarlık ve İnşaat Bakanlığı internet sayfasında (http://www.mas.by) bulunabilir. Müteahhitlik firmalarının, üstlenilecek işin büyüklüğü açısından 5 ayrı kategoride değerlendirilen şartlara tabi olarak lisans alma zorunluluğu bulunmaktadır. İnşaatların denetimi, Devlet Standardizasyon Komitesi İnşaat Kontrol ve Gözetim Genel Müdürlüğü ve bağlı taşra birimleri tarafından yürütülmektedir.

Ülkede devam eden konut inşaatları ağırlıkla devlet firmaları tarafından gerçekleştirilmektedir.

Ülkede arazilerden ve mülklerden sorumlu kuruluş Devlet Mülkiyet Komitesi’dir (www.gki.gov.by). Şehirlerdeki yatırıma uygun arsalar için ise şehir icra komitelerinin ilgili birimlerine başvurmak uygun olacaktır. Minsk şehir merkezinde yeterince boş arazi kalmadığından, eski binaların rekonstrüksiyonu veya duruma göre yıkılıp yerine yeniden inşaat yapılması, ayrıca Minsk şehir icra komitesince belirlenen yerlerdeki tesis veya binaların şehir dışına taşınması şartıyla uzun süreli arsa kullanım hakkı verilecek yeni inşaat yapılması mümkündür. Konut sektöründe ayrıca, Smalyaviçi, Zaslavye ve Rudzensk’te Minsk uydu kentleri kurulması yönünde faaliyetler devam etmektedir.

Türk müteahhitlik firmalarının ülkedeki faaliyetleri 1991 yılında Enka İnşaat tarafından gerçekleştirilen askeri konut projesiyle başlamıştır. 1991-2000 döneminde 436 milyon dolarlık müteahhitlik projesi tamamlanmış, ancak 2001-2007 döneminde bu ülkede müteahhitlik işi üstlenilmemiştir. 2008-2013 döneminde ise Türk müteahhitlik firmalarınca ülkede tamamlanmış veya yapımına devam edilen işlerin toplam tutarı 380 milyon dolardır. Mart 2014 itibarı ile Beyaz Rusya’da bugüne kadar üstlenilen işlerin toplamı (tamamlanan işler ve yapımı devam edenler) yaklaşık 815 milyon dolardır.

Ülkede Türk müteahhitlik firmalarınca yürütülmekte olan başlıca müteahhitlik projeleri:

- Galleria Concept Çok Amaçlı Alışveriş Merkezi ve Otel İnşaatı Projesi (Minsk)

- Mariott Oteli Rekonstrüksiyonu (Minsk)

- Mogilev kentinde fabrika inşaatı (Avusturya merkezli Kronospan firması için)

- İki yıldızlı Akvapark Oteli Yapım İşi (Minsk) (TürkEximbank kredisi)

Diğer taraftan, bazı Türk girişimcileri de daha küçük çaplı inşaat işleri ile uğraşmaktadır.

Turizm

Beyaz Rusya, doğa turizmi, sağlık turizmi ve kumar turizmi gibi alanlarda potansiyele sahip olmakla birlikte turizm alanında büyük bir potansiyele sahip değildir. Ülkeye gelen turistlerin önemli bir kısmı Rusya Federasyonu ve diğer BDT ülkelerinden gelmektedir.

2011 yılında ülkeyi ziyaret eden turist sayısı 116.049 olup, bunun %26’sını (29.943 kişi) BDT haricindeki ülkelerden gelenler oluşturmuştur. Bu kapsamda, başlıca turist gönderen ülkeler ve turist sayıları şu şekildedir: Türkiye 3.596, Litvanya 3.170, Polonya 2.983, İngiltere 2.412, Almanya 2.191, İtalya 1.816.

Öte yandan Türkiye, Beyaz Rus turistler için turizmde bir numaralı destinasyon olmaya devam etmektedir. Beyaz Rusya 2011 yılında dünyaya 319.795 kişi turist göndermiştir. BDT dışı ülkelere gidenlerin sayısı 218.046’dir. Ziyaret edilen başlıca ülkeler ve turist sayıları: Türkiye 58.231, Polonya 31.936, Mısır 30.131, Bulgaristan 25.774, Litvanya 17.829.
 

Ulaştırma ve Telekomünikasyon Altyapısı

Beyaz Rusya, coğrafi konumu bakımından Avrupa, Asya, Baltık ülkeleri ve eski Sovyet ülkeleri arasında tam bir kavşak noktasında bulunmaktadır. Ülkenin Avrupa’yı Rusya’ya, Güneydoğu Avrupa ve Ortadoğu’yu Ukrayna üzerinden Baltık ve Kuzey ülkeleri ile Rusya’ya bağlayan yolların üzerinde olması nedeniyle stratejik bir konumu bulunmaktadır. Bu bakımdan gerek AB ülkeleri gerek Rusya için önemli bir ulaşım merkezidir.

Ülkenin en önemli ve büyük hava meydanı Minsk Havaalanı’dır. Diğer başlıca hava limanları ise “Minsk 1”, “Gomel”, “Brest”,  “Grodno”, “Vitebsk”, “Mogilev’dir.

Rusya doğal gazının ve petrolünün Avrupa’ya ulaştırılmasında önemli bir transit ülke olan Beyaz Rusya’nın gaz, petrol ve petrol ürünleri boru hatlarının çokluğu dikkat çekmektedir. Bunların içinde özellikle gaz boru hatlarının uzunluğu sürekli bir gelişim göstermektedir. Özellikle “Druzhba” petrol boru hattı ülke ihracatında önemli yer tutan petrol ürünleri üretimi için Polotsk and Mozyr rafinerilerine Rusya’dan ham petrol sağlayan önemli bir hattır. Torzhok - Minsk- Ivatsevichi, Ivatsevichi - Dolina, Ivatsevichi –Slonim - Grodno, Minsk - Vilnius, Minsk - Gomel, Kobrin - Brest - Varşova, Yamal - Europe, Dashava - Minsk, Ivatsevichi - Vilnius - Riga hatları da doğalgaz nakil hatlarını oluşturan ve bölge için önemli ulaştırma yollarındandır.

Beyaz Rusya, Rusya, Polonya ve Almanya “Eurasia Rail Logistic” girişimini başlatarak No:2 Uluslararası Ulaştırma koridorundaki ulaşım kalitesi ve hacmini artırarak bölgedeki kargo ve karayolu ulaşımı gelişmişlik düzeyini geliştirmeyi hedeflemektedir.

Rusya ile Avrupa arasındaki petrol ticaretinin % 50’si, doğalgaz ticaretinin % 30’u, AB-Rusya mal ticaretinin karayolu üzerinden yapılan bölümünün ise neredeyse tamamı Beyaz Rusya üzerinden geçmektedir. Demiryolu ulaşımı dikkate alındığında Çin, Japonya ve Güney Kore’den gönderilen ticari malların Trans-Sibirya demiryolu hattı üzerinden taşınmasının Hint Okyanusu üzerinden deniz yoluyla yapılan taşımacılığa göre 2 kat daha hızlı olduğu söylenmektedir. Rusya’nın Pasifik sahilindeki Vastoçni limanından yüklenen doğu malları 12 günde Polonya’ya ulaşabilmektedir.

Ulaştırma alanında Beyaz Rusya’nın önemini artıran önemli bir proje de “Viking Projesi”dir. Litvanya, Beyaz Rusya ve Ukrayna tarafından imzalanmış olan Viking Projesi bölgedeki konteyner taşımacılığı ihtiyacını önemli oranda karşılayacak bir projedir. Şu anda sadece konteyner taşımak üzere ayarlanmış söz konusu sistem gerektiğinde römork, yarı römork, çekici+römork veya yarı römork taşımaya elverişli hale getirilebilecektir.

Türk Hava Yolları’nın ülkeye düzenli uçuşları bulunmaktadır.

Ülkede 3 cep telefonu operatörü faaliyet göstermektedir. Bunlar; Turkcell’e ait Life, MTS ve Velcom’dur.  Turkcell, 2008 yılı sonunda 500 milyon dolarlık ilk yatırım ile devlete ait Best Telekom firmasının %80 hissesini alarak pazara girmiştir. Best Telekom’un abobe sayısı 1 milyonun üzerindedir.

Enerji

Beyaz Rusya petrol ve doğal gaz gibi kaynakların üretimi açısından oldukça fakirdir. Küçük bir miktarda petrol üretimi mevcut olmakla birlikte bu miktar ülke ihtiyacının ancak %12-13’ünü karşılamaktadır. Fakat ülkenin ihracat kalemleri arasında da önemli bir paya sahip olan petrol ürünleri üretiminin ham maddesi olan ham petrol ithalatı bakımından Rusya Federasyonu ile yakın ilişkileri bulunmaktadır. İşlediği ham petrolün, ihracatının üçte birlik bir payını oluşturması Naftan” ve “Mozyr” rafinerilerinin önemini arttırmaktadır.

Beyaz Rusya’da tüketilen tüm enerjinin %85’i doğal gaz kaynaklıdır ve hükümet 2020 yılında kadar doğal gazın payını % 60,6’ya indirmeyi öngörmektedir. Yine bu dönem içinde petrolün payının % 5,8’den % 4,1’e inmesi, var olan % 0,7 paya sahip kömürün bu oranının %7,2’ye çıkması planlanmaktadır.

Ülkenin ilk nükleer enerji santrali inşaat aşamasında olup, 2018 yılında faaliyete geçmesi beklenmektedir. İki reaktörlü santral, Atomstroyexport tarafından inşa edilmektedir.

Beyaz Rusya’nın bölge ülkeleri bakımından taşıdığı bir diğer önem de özellikle Avrupa Birliği’ne yönelik gaz akışını sağlama noktasında önemli bir transit ülke olmasıdır. Rus doğal gazının batıya sevki konusunda kritik bir önem taşıyan Beyaz Rusya zaman zaman gaz geçişi konusunda sorun yaşanmakla birlikte Rusya’yla yakın ilişkileri dolayısıyla bu bölgedeki ülkelere yönelik sevkiyat konusunda başrolde bulunmaktadır. Mevcut nakil hatlarının haricinde yapım süreci devam etmekte olan Nord Stream Boru Hattı’nın inşaat sürecinde ilerleme yaşanmakta ve Mayıs 2011 itibariyle yapılan açıklamalarda 13 aylık süreç sonunda ilk hat inşaatının tamamlandığı belirtilmektedir. Projede hedef Baltık Denizi’nin altından geçen 1200 km uzunluğunda bir hatla Avrupa’ya gaz sevkiyatını sağlamaktır.

Bankacılık

Beyaz Rusya, SSCB’nin dağılmasının ardından 1991 yılında bankacılık sistemini yeniden yapılandırmış ve Sovyetler Birliği’nin devlet bankasının Beyaz Rusya şubesi olan Gosbank’ı ülkenin Merkez Bankası (National Bank of Beyaz Rusya-NBB) olarak dönüştürmüştür. Ülke 1991 yılında bankacılık sektöründe devlet tekelinden uzaklaşmasına rağmen, Merkez Bankası ve sektördeki 30 ticari banka üzerindeki hükümet etkisi devam etmektedir.

Bankacılık sektörü çok sayıda büyük bankanın hakimiyeti altındadır. Bunlardan dördü eski Sovyet dönemi uzmanlaşmış bankaları olup, ticari bankacılık sektörünün toplam ödenmiş sermayesinin ¾’ünü oluşturmaktadırlar.

Beyaz Rusya’da 32 banka faaliyet göstermektedir. Bunlardan bazıları; “Joint Stock Company Belagroprombank”, “Savings Bank Belarusbank”, “Belarusian Bank of Development and Reconstruction”, “Belinvestbank”, Fransabank”, “Technobank”, “Byelorussian Swissbank”, “Priorbank”, Paritetbank” ve “VTB Bank”’tır.

Türkiye İş Bankası A.Ş., Beyaz Rusya’daki 6 firma ile muhabirlik anlaşmaları imzalamıştır. Bu durum, ihracatçı firmalarımızın Beyaz Rusya ile ticaretlerinde sıklıkla yaşadıkları akretidif açma zorluklarının aşılmasında önemli bir adım olmuştur.