Yükleniyor...
İçeriğe atla

 

Pazar ile İlgili Bilgiler

Fikri, Sınai Mülkiyet Hakları (patent, marka tescili):

İran’da marka ve ambalaj taklidinin çok yaygın olduğu ve bu konuda yasal mercilere başvurulduğu zaman sonuç alınması için uzun bir süre beklenebilmektedir. Konuyla ilgili mevzuat altyapısının yetersiz olduğu ifade olunmaktadır.

Bu çerçevede, İran’da fikri, sınai mülkiyet (ticari marka, patent, telif hakları) haklarının korunması bağlamında, yerli-yabancı ayrımı gözetmeden piyasada taklit ürünlerin satışının engellenmesi önem taşımaktadır. (http://iripo.ssaa.ir) İran ithalatında, Çin’in ağırlıklı bir yapıya sahip olduğu görülmektedir.

İran, “Paris Birliği” olarak da bilinen Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü'ne (WIPO) 2002 yılı Mart ayında üye olmak suretiyle “Sınai Mülkiyet Haklarının Korunması Uluslararası Sözleşmesine”  taraf olmuştur. (http://www.wipo.int )

Dolayısıyla, ürün markasının “Markaların Uluslararası Tesciline İlişkin Madrid Anlaşması” çerçevesinde (uluslararası) tescilli olması İran makamlarınca kabul görmektedir. İran, 2003 yılından beri sözkonusu Anlaşma’ya taraf ülkedir. (http://www.wipo.int/madrid/en/)

Mevzuat: Patentler ve markaların kayıt altına alınması ve sınai mülkiyetten doğan haklar ile bunların ihlali konularını düzenleyen temel mevzuat olan “Patentler, Sınai Tasarım ve Markalar Kayıt Kanunu” İslam Danışma Meclisi’nce 29 Ekim 2007’de onaylanmış ve Meclis tarafından beş yıllık bir deneme süresinin kabul edilmesi ile Muhafızlar Konseyi’nce kabul edilmiştir.

Kanun’un 62. maddesinde “İşbu Kanun’un hükümleri ile İran’ın taraf olduğu ya da olacağı uluslararası anlaşmaların hükümleri arasında bir çelişki olduğu takdirde bahsekonu uluslararası anlaşmalarda bulunan hükümler geçerli olacaktır.” hükmü kabul edilmiştir.

Pantent Tescili: Patent belgesi; buluşun korunması amacıyla Sınai Varlık Dairesi’nce çıkartılan ve ait olduğu kişi yada kuruma özel haklardan yararlanma imkânı veren bir belgedir. Sınai Mülkiyet Dairesi’ne patent tescili için verilen bildirimin Farsça olması gerekmekte olup, başvuru, korunması istenen materyali de içermelidir. Başvuru, gerektiği takdirde, buluşun bir özetini ve ilgili çizimleri de içermek durumundadır.

Patent belgesinin geçerlilik süresi 20 yıldır. İlk tescil işleminden 1 yıl geçtikten sonraki her 1 yılın başlangıcında belgenin geçerliliğini sürdürmek amacıyla Sınai Mülkiyet Dairesi’ne belli bir ücretin yatırılması gerekmektedir.

Marka Tescili: Bir markanın tesciline yönelik başvuru, tescil yapılması istenen markanın bir numunesi ve ilgili tüm mal ve hizmetlerin listesi ile birlikte Sınai Mülkiyet Dairesi’ne yapılmaktadır. İran’da tescilli bir markanın, başka birisi tarafından kullanılması marka sahibinin mutabakatına bağlıdır. Marka sahibi, kullanılan markanın kayıtlı markaya benzediği durumlar da dahil olmak üzere her türlü ihlale karşı önlem alabilmektedir. Marka tescilinin geçerlilik süresi, tescil için yapılan başvurudan itibaren 10 sene olup, bu süre gerekli ücretlerin ödenmesi şartıyla ve marka sahibinin isteği üzerine 10’ar yıllık dönemler halinde uzatılması mümkündür.

Kanun ayrıca, sınai tasarımları da korumaktadır.

İran'da marka tescili, ülkede faaliyet gösteren avukatlarca yapılmaktadır.

 

Ticari Anlaşmazlıkların Çözümü (Tahran Tahkim Merkezi):

Yabancı firmaların İran’da ticari faaliyetleri esnasında İranlı firmalarla yaşadıkları uyuşmazlıkların mahkeme aşamasından önce çözülebilmesini teminen İran Ticaret Odası (http://iccima.ir) bünyesinde oluşturduğu bir Hakemlik Mekanizması bulunmaktadır.

Ayrıca, İranlı ve yabancı firmalar arasındaki ticari anlaşmazlıkların çözümü amacıyla 21 Mart 2017 tarihinden itbaren geçerli olmak üzere Tahran Ticaret ve Sanayi Odası nezdinde bir Tahkim Merkezi oluşturulmuştur. (http://www.tccim.ir/english/)

Tahran Ticaret Odası Tahkim Merkezinin İletişim Bilgileri:

Adres: Ghaemmaghame Farahane Avenue, Mirza Hasani Street, No:18 – Tehran

Tel: 00 98 21 -88 71 80 22    -Eposta: legal@tccim.ir

 

Sözleşme Yapılması Esasları & Dikkat Edilecek Hususlar:

İran hukuku, hükümleri kamu politikasına aykırı olmadıkça, kamu etiğine zarar vermedikçe ve/veya ülkenin zorlayıcı kanunlarına açıkça karşı gelmedikçe taraflar arasındaki özel sözleşmelere saygılı yaklaşmaktadır.

İran Ticaret Kanunu aslen Fransız hukukundan alınmış ve bazı yönleri ile de İsviçre ve Belçika Ticaret Kanunlarından esinlenmiştir. Diğer taraftan medeni hukuk ise önemli ölçüde İslam hukukundan etkilenmiştir.

İranlılar ile yapılan sözleşmelerin, başarılı olması ve anlaşmazlık çıkmaması veya imza sonrasında uyuşmazlık durumunda mağduriyet yaşanmaması için kapsamlı ve kesin yapılması önem taşımaktadır.

Sözleşmelerde, anlaşmazlıkların halli için uluslararası tahkim hükümleri ile birlikte İran kanunlarının düzenleyici olduğunu kabul etmek uygun olup, bu hükümler İranlı taraflarla hassas ve geniş sözleşmeler yapmak için güvenlidir. UNCITRAL ve ICC kuralları İranlı taraflarca sıkça kabul edilmekte ve tahkimin icra edileceği merkezler olarak sırasıyla İsviçre, Lahey ve Paris tercih edilmektedir.

İranlı kurumlar, genel olarak uluslararası tahkim yoluyla verilen tazminatlara saygılı davranmakta ve bunu gönüllü olarak yerine getirmektedirler. İran 2001 yılında kabul edilen Kanun uyarınca, Yabancı Tahkim Tazminatlarının Tanınması ve Yerine Getirilmesi Konvansiyonu’na (New York 1958) dahil olmuştur. Konvansiyon, İran mahkemelerinin İran’daki bir yabancı tahkim tazminatının yerine getirilmesine müdahale edebilmesine ve uygulamayı durdurmasına temel teşkil eden zemini, bu yabancı tahkim tazminatının ICC gibi bir tahkim kurumunun kontrol ve idaresi altında yapılıp yapılmadığına veya örneğin UNCITRAL Tahkim Kuralları çerçevesinde geçici tahkime dayanıp dayanmadığına bakmadan sınırlamaktadır.

İran Anayasası, sözleşmelerin düzenleyici hükümleri olarak yabancı kanunları kabul etmesini yasaklamamış olmakla birlikte, İran’daki Bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşları yabancı kanunlara başvurmamaları hususunda sıkı talimat altındadırlar. İstisnai durumlarda ve gerekliliği ortaya konulabilmesi halinde yabancı kanunlara başvurma yetkisi verilebilmektedir. Özel sektör firmaları, sözkonusu sınırlamaya tabi değildirler.

Sözleşme, yabancı firma tarafından ödenmiş olan İran’da sözleşmeye uygulanan tüm vergileri ve diğer tüm harçları geri ödemeye İranlı tarafı mecbur edebilmektedir. Bu mümkün olmadığı takdirde müteahhit, sürprizle ve beklenmedik kesintilerle karşılaşmamak için müşterisinden, ödemelerden yasal mahsupların yapılacağını teyit etmesini istemelidir.

Ödeme takviminin sözleşmede çok kesin ve açık şekilde tanımlanması önemlidir. Bazı İranlı tarafların ödemelerinde gecikmeye meyilli olabileceğinden hareketle, sözleşmelerde geç ödeme cezalarına ilişkin müeyyide hükümlerine yer verilmesi, zamanında ödeme yapılmasını temin etmek bakımından tedbirli bir davranış olacaktır.

Mevzuat “kârdan zararın” iddia edilmesini ve alınmasını güçleştirmektedir. Ancak, buna sözleşmelerde tasfiye zararlarına yönelik olarak yer vermek mümkün bulunmaktadır.

İran mevzuatı çerçevesinde mülkiyeti korumanın en uygun yöntemi kiralama anlaşmalarıdır. Bir “taahhüt sözleşmesi de” uygun güvenlik sağlayabilir.

Esasen, İranlı muhatap ile sözleşme imzalamadan önce bir İranlı hukuk firmasından/avukattan danışmanlık hizmeti alınması veya Tahran Ticaret Ataşeliğimiz ile istişarede bulunulmasında fayda bulunmaktadır.

 

İran’da Düzenlenen Uluslararası Ticaret/Sanayi Fuarlarına Katılım Sağlanması:

Ekonomi üzerindeki uluslararası ambargoların kaldırılması, petrol üretiminin artırılması ve petrol fiyatının 50 dolar/varil seviyesinde istikrar kazanması, İran’ın döviz gelirinin artması, iç ticaret faaliyetlerinin ve yerli tüketimin canlanmasında başlıca etkenler olacaktır.

Bu çerçevede, İran’da düzenlenecek sektörel ticaret/sanayi fuarlarına katılım sağlanması önem taşımaktadır. Bazı uluslararası fuarlara Türkiye’den milli katılım sağlanmaktadır.

İran’da düzenlenen fuarların listeleri http://eng.tpo.ir veya https://en.iranfair.com/ adreslerinde duyurulmaktadır.   

Ayrıca, İran’da düzenlenen ve firmalarımızın “bireysel yada milli katılımı” Ekonomi Bakanlığınca desteklenen fuarlar listesi Bakanlığımızın web sayfasında (https://www.ekonomi.gov.tr/portal/url/bsc)  duyurulmaktadır.

 

Dağıtım Kanalları:

İran’da ticari acenta ve distribütörlük aracılığı ile iş yapma biçimi oldukça yaygındır. Nakliye masrafları ucuz olduğu için firmalar kendi distribütörlük ağını kurmak yerine, kargo ve nakliye şirketleri ile çalışmaktadır.

Ülke çapında süpermarket zincirlerinin ve alışveriş merkezlerinin sayısı artmakla birlikte; Tahran'da bakkal ve butik gibi küçük ölçekli şirketler de oldukça yaygındır. Ayrıca, tarihi Tahran Kapalı Çarşısı da (Grand Bazaar), ülkenin ticaret ve ekonomi hayatındaki önemli yerini korumaktadır.

Öte yandan, son yıllarda yabancı marka ürünlerin de yer aldığı modern alış-veriş merkezleri sayısında da artış sözkonusudur.

 

Tüketici Tercihleri:

İran’da tüketim harcamalarını ve talebini etkileyen faktörler şunlardır;

  • Nüfusun yaklaşık %60’ı 30 yaşın altındadır.
  • Genç nüfus eğitimlidir ve dünya piyasalarını takip etmektedir.
  • Uzun yıllar devam eden ambargolar; ekonominin daralmasına (ulusal sanayinin gelişememesine, orta sınıfın zayıflamasına, gelir dağılımının bozulmasına, işsizliğin artmasına, enflasyon nedeniyle satın alma gücünün düşmesine) yol açmıştır.
  • Kırsal alanlardan kentlere yaşanan göç, çarpık kentleşme ve kayıt-dışı ekonomi sorunlarını da beraberinde getirmektedir.
  • Uluslararası ambargoların kalkmasıyla, gelirin artması, dolayısıyla iç piyasa ve tüketimin gelişmesi beklenmektedir.
  • İthal mallara talep artmaktadır.
  • Pazar araştırması, fuarlara katılım ve reklam gibi pazarlama teknikleri, markaya bağlılık sağlanması ve piyasa payının artırılması için önemlidir.

***Ekonomi Bakanlığımızın ihracatçı firmalarımız için yürürlüğe koyduğu “İhracata Yönelik Devlet Yardımları Mevzuatı” web sayfasında belirtilmektedir. (https://www.ekonomi.gov.tr/portal/url/beG)

 

Reklam ve Promosyon:

İran'da sıklıkla kullanılan bir pazarlama unsuru, işletim hakkı belediyelere ait olan şehir ilan panolarıdır. Radyo ve televizyon yayınları, devletin kontrolündedir.

“Tehran Times” ve “Iran Daily”, İngilizce olarak yayınlanan günlük gazetelerdir. 

 

Ambalaj, Paketleme ve Etiketleme:

Standart bilgilere ek olarak ürün etiketlerinde eşyanın brüt ağırlığı, ürünün menşei, imalatçının adı ve ticaret ünvanının yer alması gerekmektedir. Yiyecekler, kozmetikler ve medikal ve veterinerlik amaçlı tıbbi ürünler için özel etiketleme prosedürleri uygulanmaktadır. Etiketlerin ve kullanma talimatlarının Farsça dilinde hazırlanması bazı durumlarda kanunen gereklidir. 

İran’a ihraç edilecek ürünlerin ürünün yapısına, taşıma şekline ve iklim koşullarına göre güvenli bir şekilde paketlenmesi gerekmektedir. Yabancı bir ticari marka ile ilgili şerit ve bandrol içeren ambalaj malzemelerinin ülkeye girişi yasaktır.

 

Ulaştırma ve Taşımacılık Maliyetleri:

Türk Hava Yollarının Tahran, Tebriz ve Meshed’e seferleri bulunmaktadır. http://www.thy.com
 
Türkiye ile İran arasında demiryolu ile yolcu taşımacılığı, İstanbul-Tahran-İstanbul arasında haftada bir gün çalışan ve kuşetli vagonlardan teşkil edilmiş Trans Asya treni ve Van-Tebriz-Van arasında haftada bir gün çalışan ve kuşetli vagonlardan teşkil edilmiş tren ile sağlanmaktadır. Ancak, güvenlik sorunları nedeniyle İran’a yönelik tren seferlerine bir süre ara verilebilmektedir. (TCDD Danışma Hattı: 444 8 233)

 Coğrafi yakınlığı nedeniyle Türkiye ve İran arasında demiryolu ile yük taşımacılığı ucuz ve güvenli bir yol olabilecek iken; demiryolu hizmetlerinin yetersiz olması, özellikle Van Gölü geçişlerinde yetersiz Ro-Ro uygulamaları ve güvenlik kaygıları nedeniyle vagon taşımacılığı zorlaşmaktadır. (TCDD Yurtdışı Yük Taşımacılığı: http://www.tcddtasimacilik.gov.tr/uluslararasi

 

Hazır Giyim (konfeksiyon genelgesi):

İran’a ihracatı olumsuz yönde etkileyen 9 Ekim 2016 tarihli “İran’da Konfeksiyon Ürünleri Satışı Yapan Şirketler İçin Düzenleme Genelgesi”ne göre; İran'a ihracat yapmak isteyen yabancı şirketlerin, ülkede bulunan temsilci veya şubeleri ile resmi distribütörlük anlaşması imzalayıp, sözkonusu belgeyi üyesi olduğu Ticaret Odası, Dışişleri Bakanlığı ve İran'ın o ülkede faaliyet gösteren dış temsilciliklerinde onaylatması ve onaylı belgenin ruhsat almak için İran Esnaf Odası'na sunulması gerekmektedir.

İran Esnaf Odası tarafından verilen ruhsat ilk aşamada 2 yıllık olup, bu süre uzatılabilmektedir.

Bahsekonu Genelge, sözkonusu ürünler ithalatının yapılabilmesi için;

  • İthal edilmek istenen miktarın belirli bir kısmının İran'daki yerli üreticilerden tedarik edilmesini ya da,
  • Yabancı firma tarafından, İranlı temsilci ile ortak veya tek başına İran'da üretim tesisi kurulması ve ilk iki sene için ithalat miktarının %20'sinin İran'da üretilmesini ve,
  • Sözkonusu üretimin %50'sinin başka bir ülkeye ihraç edilmesini,

zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, üçüncü yıldan itibaren her yıl için İran'da üretim miktarında %5 oranında artış istenmektedir.

Genelgede, mevzuata uymayan şirket ve tesislerin ürünlerinin kaçak ürün olarak değerlendireceği de ayrıca belirtilmiştir.

 

İlaç, Kozmetik İthalat Lisanslarının (GMP) Sürelerinin Uzatılmaması:

İlaç, kozmetik, gıda takviyeleri ürünlerinin İran’a ihracatında uzun süredir sorunlar yaşanmaktadır. İran Sağlık Bakanlığınca, İran’a ilaç ve kozmetik ithalatında ithal tescil belgeleri (Good Manufacturing Practices-GMP-iyi üretim uygulamaları) süreleri uzatılmamakta ve yeni ürünler için ithal tescil belgesi verilmemektedir.

İran Sağlık Bakanlığı Gıda ve İlaç Kurumunun şifahen verdiği bilgilere göre; GMP verilmesi ile ilgili kodifiye edilmiş bir mevzuatın veya yetkilendirilmiş uluslararası denetim firmalarına ilişkin bir listenin olmadığı, GMP talebinde bulunacak İranlı ithalatçı firmanın herhangi bir uluslararası denetim/belgelendirme kuruluşuna başvurmadan önce anılan Kuruma başvurması gerektiği, başvuru üzerine İran Kurumunun belgelendirme için gerekli yönlendirmeyi (ya uluslararası bir denetim kuruluşuna yetki vererek yada İran Sağlık Bakanlığı’ndan görevli uzman tayin edip yerinde incelemek gerçekleştirmek suretiyle) yapacağı ifade edilmektedir. (Sorunun çözülmesine yönelik İran Makamları nezdindeki girişimler devam etmektedir)

Güncelleme: 10.10.17